Son Xəbərlər
•Donald Tramp İrana təşəkkür etdi •İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana başsağlığı verdi •İlham Əliyev qanun imzaladı •AQEM-in Azərbaycanda keçiriləcək sammitinə hazırlıqlar müzakirə olunub •Rauf Cabbarov: “Kibertəhdidlərin qarşısının alınmasında dövlət-özəl tərəfdaşlığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır”
NEWSBAKU.AZ
|
Cəmiyyət

Heydər Əliyevin şəhərsalma irsi: quruculuq fəlsəfəsindən müasir inkişaf modelinə

18 May, 2026 09:48 0
Paylaş:
Heydər Əliyevin şəhərsalma irsi: quruculuq fəlsəfəsindən müasir inkişaf modelinə

Şəhərlər yalnız binalardan, küçələrdən və meydanlardan ibarət deyil. Şəhər bir dövlətin inkişaf düşüncəsini, idarəçilik mədəniyyətini, sosial prioritetlərini və gələcəyə baxışını göstərən canlı məkandır.

Bu baxımdan Azərbaycanın şəhərsalma tarixində Heydər Əliyevin adı xüsusi mərhələ kimi qəbul olunur. Onun quruculuq fəaliyyəti yalnız ayrı-ayrı obyektlərin tikintisi ilə məhdudlaşmırdı. Bu fəaliyyət daha geniş mənada ölkənin simasının dəyişdirilməsi, yaşayış məkanlarının yenilənməsi, sosial infrastrukturun gücləndirilməsi və milli memarlıq ənənələrinin müasir inkişaf xəttinə uyğunlaşdırılması demək idi. Heydər Əliyevin Azərbaycana ilk rəhbərliyi dövrü, xüsusilə 1969-1982-ci illər, respublikanın sosial iqtisadi və şəhərsalma baxımından yeni mərhələyə daxil olduğu illər kimi yadda qalıb.

Həmin dövrdə sənaye müəssisələrinin yaradılması, yeni yaşayış massivlərinin salınması, yolların, məktəblərin, mədəniyyət ocaqlarının, səhiyyə və sosial obyektlərin tikilməsi ölkənin ümumi inkişaf mənzərəsini dəyişdirdi. Əsas məsələ yalnız tikinti həcminin artması deyildi. Daha vacib olan bu prosesin planlı və sistemli xarakter daşıması idi. Şəhərsalma burada təsadüfi abadlıq işi kimi deyil, dövlətin uzunmüddətli inkişaf siyasətinin mühüm tərkib hissəsi kimi çıxış edirdi. Bu dövrdə Bakı ilə yanaşı, respublikanın bölgələrinin də inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi Heydər Əliyevin quruculuq fəlsəfəsinin əsas cəhətlərindən biri idi.

Sənaye və sosial infrastrukturun yalnız paytaxtda deyil, müxtəlif şəhər və rayonlarda genişləndirilməsi ölkənin ərazi baxımından daha balanslı inkişafına xidmət edirdi. Yeni zavod və fabriklərin yaradılması ətrafında yaşayış məhəllələri, yollar, xidmət obyektləri, təhsil və səhiyyə müəssisələri formalaşırdı. Beləliklə, iqtisadi inkişafla şəhərsalma arasında üzvi əlaqə qurulurdu. Bu yanaşma onu göstərirdi ki, şəhər yalnız yaşayış yeri deyil, həm də istehsal, mədəniyyət, təhsil və sosial həyatın təşkil olunduğu kompleks məkandır. Heydər Əliyevin şəhərsalma baxışında milli memarlıq irsinə münasibət də mühüm yer tuturdu. O, müasir tikinti və urbanizasiya prosesinin milli kimlikdən ayrı inkişaf etməsini qəbul etmirdi. Azərbaycan memarlığının tarixi ənənələri, şəhər mühitində milli üslubun qorunması, tarixi abidələrə və mədəni məkanlara diqqət bu siyasətin ayrılmaz hissəsi idi. Bu baxımdan onun dövründə şəhərsalma sadəcə texniki layihələndirmə sahəsi kimi deyil, həm də milli yaddaşın, estetik zövqün və dövlətçilik düşüncəsinin ifadə forması kimi qiymətləndirilirdi. 1982-1987-ci illərdə Heydər Əliyevin ittifaq miqyasında yüksək vəzifədə çalışması da Azərbaycanın inkişafına dolayı şəkildə təsir göstərən mühüm mərhələ idi.

Həmin illərdə onun idarəçilik təcrübəsi, böyük infrastruktur layihələrinə yanaşması, tikinti və nəqliyyat sahələrində topladığı təcrübə sonrakı dövrdə müstəqil Azərbaycanın quruculuq siyasəti üçün ciddi əsas yaratdı. Bu mərhələ Heydər Əliyevin yalnız respublika daxilində deyil, daha geniş coğrafiyada dövlət idarəçiliyi, planlaşdırma və infrastruktur inkişafı sahəsində böyük təcrübəyə malik lider olduğunu göstərdi. 1993-cü ildən sonra isə Heydər Əliyevin quruculuq fəaliyyəti tamamilə yeni tarixi şəraitdə davam etdi. Bu dəfə məsələ artıq sovet respublikasının inkişafı yox, müstəqil dövlətin əsaslarının möhkəmləndirilməsi idi. Ölkənin ağır siyasi və iqtisadi böhran yaşadığı bir vaxtda dövlət institutlarının bərpası, sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadi dirçəliş üçün əsasların yaradılması ilə yanaşı, şəhərsalma və infrastruktur sahəsində də yeni düşüncə formalaşdırıldı.

Müstəqil Azərbaycanın şəhər və yaşayış məkanlarının inkişafı dövlət quruculuğunun tərkib hissəsinə çevrildi. Bu dövrdə enerji, nəqliyyat, kommunikasiya və sosial infrastrukturun yenilənməsi Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin əsasını qoydu. Bakı və regionlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, ölkənin beynəlxalq nəqliyyat və enerji layihələrinə qoşulması, şəhər mühitinin tədricən modernləşdirilməsi müstəqil dövlətin yeni simasını formalaşdırmağa başladı. Heydər Əliyevin bu sahədə əsas xidməti ondan ibarət idi ki, o, quruculuğu yalnız cari ehtiyaclara cavab verən fəaliyyət kimi deyil, gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf bazası yaradan strateji proses kimi görürdü. Heydər Əliyevin şəhərsalma irsinin mühüm tərəflərindən biri də insan amilinə verilən dəyər idi. Onun yanaşmasında tikilən məktəb, xəstəxana, yaşayış binası, yol və mədəniyyət obyekti sadəcə infrastruktur elementi deyildi. Bunlar insanın həyat keyfiyyətini yüksəldən, cəmiyyətin sosial rifahını artıran, dövlətə inamı gücləndirən vasitələr idi. Bu baxımdan şəhərsalma siyasəti sosial siyasətdən ayrı düşünülmürdü. Abad şəhər, rahat yaşayış məkanı, əlçatan xidmət və müasir infrastruktur dövlətin vətəndaşa münasibətinin göstəricisi kimi çıxış edirdi.

Bu gün Azərbaycanın müxtəlif şəhər və bölgələrində aparılan genişmiqyaslı quruculuq işlərinin ideya əsaslarında da həmin strateji yanaşmanın izləri görünür. Müasir şəhərsalma yalnız yeni binaların tikilməsi deyil, tarixi irsin qorunması, ekoloji tarazlığın nəzərə alınması, nəqliyyat və sosial infrastrukturun uyğunlaşdırılması, şəhər mühitinin insan üçün daha rahat və funksional qurulması deməkdir. Bu baxımdan Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi quruculuq fəlsəfəsi bu gün də aktuallığını saxlayır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri şəhərsalmanın dövlətçilik baxımından nə qədər böyük məna daşıdığını bir daha göstərir. Burada söhbət yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulmasından getmir. Bu proses həm də tarixi ədalətin bərpası, milli yaddaşın dirçəldilməsi və insanların doğma yurdlarına ləyaqətli qayıdışı deməkdir. Bu baxımdan Azərbaycanın müasir quruculuq siyasəti Heydər Əliyevin əsası qoyduğu strateji xəttin yeni tarixi mərhələdə davamı kimi dəyərləndirilə bilər. Nəticə etibarilə, Heydər Əliyevin şəhərsalma sahəsindəki töhfələri yalnız keçmişin faktları kimi deyil, Azərbaycanın müasir inkişaf modelini anlamaq üçün mühüm açar kimi qiymətləndirilməlidir.

Onun quruculuq fəlsəfəsi dövlətin gücünü, xalqın rifahını, milli kimliyin qorunmasını və gələcəyə hesablanmış inkişafı bir xətt üzərində birləşdirirdi.

Bu irs göstərir ki, şəhərsalma sadəcə memarlıq və tikinti sahəsi deyil, dövlətçilik düşüncəsinin, sosial məsuliyyətin və milli inkişaf strategiyasının görünən formasıdır.

Newsbaku.az